کد خبر : 108687
تاریخ انتشار : دوشنبه 20 آوریل 2020 - 19:02
-

اختصاصی/ دکتر رضا سیف پور،پژوهشگر رسانه و اقتصاد سیاسی

تیم اقتصادی دولت از همین الان باید به فکر اقتصاد پس از کرونا باشد

تیم اقتصادی دولت از همین الان باید به فکر اقتصاد پس از کرونا باشد
.

گیلان تایمز:


قسمت دوم و پایانی
گیلان تایمز : همانطور که وعده کرده بودیم قرار بود در این گفتگو به بحث کرونا از منظر اقتصاد سیاسی بپردازیم اجازه دهید گفتگوی مان را با جمله ای از خود شما شروع کنیم . شما در یادداشتی موضوع کرونا را با جنگ جهانی دوم مقایسه کرده بودید منظورتان از این مقایسه چه بود ؟
سیف پور : بله من در یادداشتی که قبل از سال ۹۹ منتشر شده بود گفتم کرونا را به لحاظ اثر گذاری در سطح جهان فقط می توان با جنگ جهانی دوم مقایسه کرد، اما منظور من واقعا خود جنگ نبود . این روزها همچنان در برخی محافل سیاسی خودمان و حتی اعلام نظر برخی چهره های مطرح سیاسی جهان می شنویم که از ویروس کرونا به عنوان یک ابزار جنگی دست ساز بشر یاد می شود . پیروان این نظریه که هر از گاهی بازتاب آن در سطح رسانه ها قوت و ضعف میگیرد قطعا دلایلی هم دارند که لااقل در حال حاضر در دسترس ما قرار ندارد. لذا فعلا نمی توان در مورد آن اظهار نظر قطعی نمود. با اینحال منظورمن اصلا این نگاه نبود . من بیش از هر چیز پدیده کرونا را بخشی از واقعیت جهان امروز می دانم که به هر دلیلی توانسته با سرعت و وسعت عجیبی دنیا را تحت تاثیر خود قرار دهد و معتقدم که باید این پدیده را به درستی شناخت و خود را برای مواجهه با پیامد های آتی آن آماده ساخت . مقایسه من هم در همین راستا بود . ببینید ، اتفاقی که بعد از جنگ جهانی دوم رخ داد چه بود ؟ مهمترین اتفاق تغییر یک دنیای چند قطبی ساده به یک دنیای تک قطبی پیچیده بود . آن هم یک دنیای تک قطبی به شدت پیچیده که خود را برای جهانی شدن همه نظام ها و جهانی زیستن همه انسان ها آماده می ساخت و در درون خود یک دو قطبی پیچیده را یدک می کشید . اجازه دهید بیشتر توضیح دهم . قبل از جنگ جهانی دوم ما با قدرت های سیاسی متعددی روبرو بودیم که همچون دوران های نخستین به دنبال کشورگشایی و بعد مستعمره سازی بودند . پس از جنگ جهانی دوم این آرایش سیاسی در جهان به هم خورد و چهره قدرت ها رفته رفته تغییر یافت . مستعمره ها یکی یکی مستقل شدند . قدرت های فاتح داعیه صلح جهانی پیدا کردند و بخصوص لیبرالیسم ها این نگرش را تقویت کردند که باید یک ساختار واحد جهان را اداره کند . آن ساختار واحد همان سازمان ملل متحد بود که با سازمان های زیر مجموعه خود قرار بود صلح و امنیت جهانی را تضمین کند ، بهداشت را گسترش دهد ، امنیت غذایی جهان را فراهم سازد ، به آموزش همه جانبه و گسترش فرهنگ و در عین حال حفظ خرده فرهنگ ها در روند جهانی شدن بپردازد .


در عین حال سازمان های جهانی دیگری از جمله بانک جهانی و صندوق بین المللی پول قرار شد تا نبض اقتصاد جهان را در اختیار گیرند و در کل قرار بود جهان به یک دهکده بزگ و با صفا تبدیل شود که کدخدای آن همین سازمان ها باشند . البته آن پیچیدگی که عرض کردم اینجا خود را نمایان می سازد که هدایت این سازمان ها هم در دستان همان قدرت های بزرگ با چینش جدید بود و از همان زمان هم انتظار می رفت که دیر یا زود این تناقض به انفجار برسد . حالا زمان انفجار است . سرتاسر جهان در اثر یک پدیده ناشناخته در شرایط جنگی به سر می برد اما جنگی که در آن علی رغم کشته ها و هزینه های فراوان گلوله ای شلیک نمی شود . سرتاسر جهان را نوعی جدید از ناامنی فراگرفته که تابحال سابقه نداشته و با تعریف رایج سیاسیون از امنیت متفاوت است . جهان دیگر چندان شبیه آن دهکده بزرگ امن نیست . دولت ها به شدت تمایل به استقلال عمل پیداکرده اند و از کمترین سطح همکاری با هم برخوردارند . سازمان هایی که قرار بود هدایت جهان را در دست بگیرند در معرض ورشکستگی قرارگرفته اند و قدرت کوچکترین ابتکار عملی را ندارند . پیمان های سیاسی – اقتصادی منطقه ای به شدت کم رنگ شده اند . هریک از دولت ها به تنهایی در پی به دست گرفتن قدرت وکنترل وضعیت موجود هستند و همه اینها علامت های آغاز دوران جدیدی است که در آن دولت ها به دنبال استقلال عمل بیشتر و خودبسندگی هستند و در کنار همه اینها مردم با چشمان باز در حال رصد کردن عملکرد دولت های خود در مقایسه با دولت های دیگر و یا بهتر بگویم مدل حکومت های دیگر هستند . تصور بفرمایید ، در شبهه جزیره کره دو کشور با دو حکومت کاملا متفاوت در کنار هم قرار گرفته اند که از لحاظ اقلیمی، فرهنگی و ساختار ژنتیکی ساکنان به شدت شبیه به هم هستند اما یکی در عین ثروت و رفاه اجتماعی از اوج گیری شدید بیماری و تلفات رنج میبرد و دیگری به عنوان یک کشور بسته دارای نظام به شدت دیکتاتوری اعلام می کند که حتی یک مورد مبتلا هم ندارد . به نظر می رسد در دوران پس از کرونا لاجرم بسیاری از تعاریف سیاسی در جهان از جمله امنیت و قدرت نیاز به بازتعریف خواهد داشت و مدل حکومت ها مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت و چه بسا شاهد انقلابات و یا اصلاحات جدیدی در نظام های حکومتی جهان باشیم .
گیلان تایمز : پس ما باید به زودی شاهد تغییرات زیادی در چهره سیاسی جهان باشیم ؟
سیف پور : بله اما در نظر داشته باشید که اینها ناگهانی نخواهد بود . مهم روند ها است . من معتقدم روند این تغییرات از همین حالا هم آغاز شده و البته نیاز به زمان خواهد داشت . بسیاری از دولتمردان ، اهالی سیاست ، کارشناسان و بخصوص اساتید دانشگاهی در کشورهای توسعه یافته جهان از هم اکنون تحقیقات خود را بر روی شناخت ماهیت این تغییرات و حتی مدیریت این روند متمرکز ساخته اند . این جلوه دیگری از نگرش سیستمی به مدیریت بحران است که قبلا در موردش صحبت کردیم .
گیلان تایمز : خیلی ها همچون شما معتقد به تغییرات جدید هستند؛ اما اغلب وارد مصادیق و ذکر دقیق این تغییرات نمی شوند.امروز بیشترین نگرانی بعد از سلامت در حوزه اقتصاد است به نظر شما تاثیرات این ویروس در اقتصاد داخلی وخارجی چیست البته باذکر مصادیق ؟


سیف پور : کاملا درست می فرمایید . متاسفانه تحلیلگران کمتر وارد مصادیق و بیان صریح می شوند دلیل این امر هم آن است که هنوز خیلی زود است تا بتوان با قاطعیت نظر داد و بی گمان تغییرات زیادی ممکن است در مسیر این روند مداخله کند و هربار شرایط را تغییر دهد . اساسا نگاه علمی ، بخصوص در حوزه های علوم انسانی متفاوت با منطق ریاضی است؛ اما واقعا چیزی که امروز اکثر مردم جهان بعد از سلامتی با آن روبرو هستند چالش های اقتصادی است . همین چند روز پیش اعلام شد که در کشور ما تا کنون بیش از ۶۰۰ هزار نفر به دلیل گسترش کرونا بیکار شده اند که آمار واقعی با لحاظ نمودن تعداد کسانی که دارای مشاغل دوم بوده اند و هنوز جزء آمار افراد بیکار محسوب نمی شوند به مراتب بیشتر از این است . در دنیا هم پیش بینی شده که رشد اقتصادی به منهای ۳ درصد برسد و اقتصاد جهانی ۹ هزار میلیارد دلار طی یک سال آتی متضرر شود . اینها ارقام کمی نیست اما موضوع از این فراتر است . من باز هم می خواهم براساس مدل سیستمی به تاثیرات کرونا براقتصاد نگاه کنم . سالها بود که بحث تغییر مدل کسب و کارها مبتنی برفضای مجازی و تحت بستر اینترنت در جهان مطرح بود، اما بخصوص در کشورهای درحال توسعه کمتر مورد توجه عملی قرار می گرفت . کرونا فریاد بلندی بود که پایان عصر کسب و کارهای سنتی را اعلام کرد . اینجاست که شما می بینید شرکتی مثل آمازون بالاترین سود را از شیوع ویروس کرونا می برد. در کشور خود ما هم شرکت های فروش اینترنتی که به دلیل تورم و رکود در حال ورشکستگی بودند ناگهان با رونق عجیبی مواجه می شوند . حالا باید گفت اگر دولتمردان کشورهای درحال توسعه و بخصوص کشور عزیز ما ایران از همین حالا به فکر هماهنگی با تغییرات ایجاد شده در مدل کسب و کارها نباشند، ممکن است طی یکی دوسال آتی با سیل بیکاران ورکود در بسیاری از بخش های سنتی اقتصاد مواجه شویم .


از سوی دیگر جالب است بدانید سال ها پیش الگویی از سوی نهادهای اقتصادی جهان عنوان می شد که در آن به تغییر جایگاه کشورها در رتبه بندی اقتصاد جهانی تا سال ۲۰۳۰ اشاره داشت . به نظر می رسد کرونا آن الگو را تسریع بخشید و به زودی شاهد افت جایگاه اروپا و ژاپن و بالاتر آمدن هند در این رده بندی خواهیم بود و به ترتیب سه کشور آمریکا ، چین و هند سکان داران اصلی اقتصاد جهانی خواهند بود و سایر کشورها باید جایگاه خود را در رابطه با این سه قدرت تنظیم نمایند . البته تلاش چین برای خرید سهام شرکت های بزرگ جهانی پس از رکود اولیه بازارها در پی شیوع کرونا و تلاش آمریکا برای نزدیک تر نمودن سیاست های منطقه ای و اقتصادی خود با هند قبل از شیوع این بیماری در این بخش قابل تحلیل است که آن را به فرصتی دیگر موکول می کنیم . در این روند بسیاری از کشورهای در حال توسعه بخصوص کشور ما که درگیر موضوع تحریم ها هستند، بی شک به شدت دچار چالش می شوند. لذا لازم است از هم اکنون به فکر اقتصاد پس از کرونا باشیم و به دنبال الگوهای اقتصادی جدید و کارآمدتر بگردیم . اصلاح الگوی مصرف ، شفاف سازی ، مبارزه بسیار جدی با فساد ، اصلاح نظام بانکی ، اصلاح نظام مالیاتی ، اعطای تسهیلات واقعی به کارآفرینان و فراهم آوردن امکانات لازم برای شرکت های دانش بنیان شاید از ابتدایی ترین و ضروری ترین اقداماتی باشد که تیم اقتصادی دولت از همین الان باید در فکر طراحی سیستمی آن باشد .
گیلان تایمز : با تشکر از شما و اما سخن آخر ؟
سیف پور : سخن آخر اینکه کرونا دشمن ما نیست که بخواهیم آن را شکست دهیم و یا اجازه ندهیم تا آن ما را شکست دهد . ما باید در شعارها و استراتژی هایمان بازنگری کنیم .کرونا یک پدیده در جهانی است که ما هم بخشی از آن هستیم . مگر ما زلزله را شکست دادیم ؟ طاعون ، ایدز و فقر و گرسنگی را چطور ؟ مشکل کرونا این است که فعلا فقیر و غنی ، قوی و ضعیف ، کوچک و بزرگ نمی شناسد و این مغایر با تفکر طبقاتی انسان معاصر است . به نظر من ، ما باید کرونا را بپذیریم . سبک زندگی مان را اصلاح کنیم ، در مورد بسیاری از مفاهیم از جمله حقیقت زندگی ، مفهوم انسان و ماهیت جهان دوباره فکر کنیم و خودمان را برای زیستن در دنیای بعد از کرونا آماده کنیم .
گیلان تایمز : از حضور شما در این گفتگو تشکر می کنیم
سیف پور : من هم از شما بابت فراهم آوردن این گفتگو ممنونم و همینطور از خوانندگان عزیزتان که همراهی کردند.

گزارش، مژگان شفاعتی، سردبیر

ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.