کد خبر : 108522
تاریخ انتشار : شنبه 18 آوریل 2020 - 18:23
-

اختصاصی/ دکتر رضا سیف پور،نویسنده، طراح و تهیه کننده مجموعه

جامعه در دوران فروکش کردن کرونا، با بحران های هویتی شدیدی ،مواجه خواهد شد

جامعه در دوران فروکش کردن کرونا، با بحران های هویتی شدیدی ،مواجه خواهد شد
.

گیلان تایمز:


قسمت اول 
گیلان تایمز : اگر موافق باشید گفتگویمان را با موضوع رسانه شروع کنیم. به نظر شما عملکرد رسانه ها در ارتباط با موضوع کرونا تا این زمان چگونه بود ؟
سیف پور : بله حتما . در پرسش شما یک نکته مهمی وجود دارد که باید همه به آن توجه کنیم و آن اینکه کرونا فقط یک بیماری نیست ، دقیقا یک موضوع است . آن هم موضوعی چند وجهی که برای شناخت دقیق آن باید از ابعاد مختلفی با آن مواجه شد . به عبارت دیگر این بسیار اشتباه است که به موضوع کرونا فقط از منظر پزشکی بپردازیم ، اما سوال شما برای گفتگو در مورد رسانه . به نظرم ما در ابتدا باید دقیقا مشخص کنیم که منظور ما از رسانه چیست و بعد ببینیم واقعا چه کارکردی برای رسانه ها قائل هستیم تا آنگاه بتوانیم عملکرد آنها را مورد بررسی و ارزیابی قرار دهیم . تازه آن وقت یک موضوع دیگر هم باید مورد توجه قرار گیرد و آن اینکه آیا رسانه را در یک نگاه سیستمی مورد ارزیابی قرار داده ایم یا اینکه به آن از منظر یک بخش مستقل در میان ده ها بخش دیگر نگاه کرده ایم ؟ درواقع باید به نحوه تعامل رسانه با سایر دستگاه ها هم بپردازیم .
گیلان تایمز : خب پس احتمالا گفتگوی طولانی خواهیم داشت.از همان رسانه و تعریف ما از رسانه شروع کنیم .
سیف پور : اشکالی ندارد . البته من هم سعی می کنم تا عرائضم را خلاصه تر بیان کنم . در واقع اینجا هدف من تعریف رسانه نیست ، بلکه یاد آوری این نکته است که در دنیای رسانه ها و عصری که از آن به عنوان عصر رسانه های نوین یاد می کنیم حیطه کاربران رسانه و تنوع رسانه ها آنقدر زیاد شده که نمی توان مانند گذشته مفهوم رسانه را به رادیو تلویزیون و روزنامه ها محدود کرد . امروز تک تک شهروندان بطور بالقوه تولید کننده پیام هستند و می توانند با در اختیار داشتن انواع ابزارهای رسانه ای نقش یک رسانه اثر گذار را ایفاء کنند . تصور بفرمایید یک پرستار جوان دقایقی از رقصیدن یا همان حرکات موزون و شادی همکارانش را با لباس های ویژه حفاظتی در راهروی بیمارستان ضبط و در صفحه شخصی خودش بارگذاری می کند و آنگاه بی آنکه خود بداند موجی از امید و شادی در دل مردم و کادر درمانی ایجاد می شود و مهمتر اینکه این ویدئو مورد استقبال قرار گرفته و ده ها ویدئوی اینچنین در سرتاسر جهان منتشر می شود ، خب این می تواند اوج اثر گذاری یک رسانه محسوب شود . کاری که آن پرستار جوان به جهت موج آفرینی انجام می دهد چه بسا برای رادیو تلویزیون های بزرگ در حد یک آرزو باشد . با اینحال اگر ما بخواهیم دامنه تعریفمان از رسانه را تا این حد گسترده در نظر بگیریم و کاربران شخصی رسانه های غیر رسمی را هم وارد بحثمان کنیم ممکن است از هدف اصلی دور شویم لذا ضمن دقت به تاثیر بسیار مهم صفحات شخصی شهروندان در شبکه های اجتماعی اجازه دهید موضوع بحث و تعریفمان از رسانه را به رسانه های رسمی یعنی رادیو تلویزیون ( صداوسیما ) و روزنامه ها یا سایت های خبری تحلیلی محدود کنیم .
گیلان تایمز : شما در پاسختان به یک کارکرد مهم رسانه ها بخصوص شبکه های اجتماعی اشاره کردید وآن شادی و امید آفرینی بود . در این بخش عملکرد همان طیف رسانه ای را که مشخص کردیم چطور ارزیابی می کنید ؟
سیف پور : خب این فقط یکی از کارکردهای رسانه هاست که دقیقا به هدفگذاری رسانه مربوط می شود . بطور کلی نظریه پردازان ارتباطات برای رسانه ها چندین کارکرد مهم قائل هستند که ما باید عملکرد آنها را در همان حوزه کارکردی شان مورد تحلیل قرار دهیم . یکی از مهمترین این کارکردها اطلاع رسانی است . در واقع اکثر مردم هم مهمترین توقعشان از رسانه ها همان کسب اطلاعات دقیق است . در این بخش رسانه ها از یک ضعف بزرگ رنج میبرند و آن کثرت اطلاع رسانی است . این کثرت اطلاعات بخصوص در هفته های اول شیوع بیماری کرونا بسیار گیج کننده بود . در چنین مواردی در اغلب کشورهای توسعه یافته فورا یک ستاد مرکزی رسانه ای تشکیل می شود و تمام رسانه های رسمی ملزم می شوند تا اخبار و اطلاعات خود را از آن طریق جمع آوری و ارائه کنند . البته این سوای تحلیل ها و گزارش هاست که باعث تنوع و جذابیت رسانه ها در مقایسه با یکدیگر می شود . در این ایام یکی از مهمترین آسیب هایی که اکثر رسانه ها در گوشه گوشه دنیا با آن مواجه شدند بی اعتمادی مردم به اخبار منتشر شده توسط رسانه های رسمی و بخصوص رسانه های دولتی بود . علت این امر هم آن بود که تقریبا در تمام دنیا موضوع کرونا به یک موضوع سیاسی و عرصه رقابت بین دولت ها تبدیل شد . این باعث شد تا همچنان تمایل مخاطبین برای استفاده از رسانه های غیر رسمی بالا باشد که میزان این تمایل هم دقیقا نسبت معناداری با میزان آزادی رسانه ها در کشورهای مختلف دارد . به نظرم مدتها طول می کشد تا دوباره مردم به رسانه ها اعتماد کنند .


یکی دیگر از کارکردهای مهم رسانه آموزش است . کارکرد بسیار مهمی که در این ایام نیاز خانواده ها به آن به شدت احساس می شد و رسانه های ما از جمله رسانه ملی به جهت عدم آشنایی درست با این کارکرد عملکرد خوبی در این خصوص نشان ندادند . کل کارکرد آموزشی رسانه ها در این ایام محدود می شود به دو حوزه آموزش مباحث بهداشتی و آموزش مباحث درسی به جهت تعطیلی مدارس . در حالی که نیازهای آموزشی خانواده ها در این ایام بسیار زیاد بود . بطور مثال نحوه رفتار با اعضای خانواده که ما به آن سواد عاطفی میگوییم در این ایام بسیار بالا بود . این بخش مهمی از آموزش خانواده هاست که سال ها نظام آموزشی رسمی و غیر رسمی ما از آن غافل بود و در این ایام که اکثر خانواده ها به جهت ماندن در خانه به آن نیاز داشتند جای آن در رسانه ها خالی است . مهارت گفتگو یا سواد ارتباطی ، مهارت حل مساله ، مهارت پیشگیری از رفتارهایی مثل وسواس در خانواده ، آموزش ورزش ها ونرمش های داخل خانه ، آموزش مدیریت مالی زندگی که ما به آن سواد مالی میگوییم و این ایام مردم به دلیل سطح پایین همین سوادمالی به شدت دچار مشکل شدند همه از جنبه های مختلف آموزش بود که رسانه های ما بخصوص رسانه ملی می توانست در آن حوزه ها بسیار اثرگذار ظاهر شود لیکن به دلیل عدم آمادگی و عدم برخورداری از پروتکل منسجم و مدون رسانه در بحران هایی اینچنین ، از آن غافل ماند .
کارکرد مهم دیگر رسانه ها ایجاد نشاط و به تعبیری تفریح و سرگرمی است . امسال علی رغم اینکه شرایط کرونایی با شرایط نوروزی مقارن شده بود و رسانه های ما بخصوص رسانه ملی به خوبی می توانست شرایط شاد و امید بخشی را برای مخاطبین خود فراهم سازد اما تکرار مجدد برنامه های نخ نمای سال های قبل و دست های خالی شبکه ها آن هم در شرایطی که عملا اسپانسرها تمام شبکه ها و رسانه ها را تسخیر کرده اند وضعیت ناامیدکننده ای را به نمایش گذاشت و متاسفانه در این حوزه هم رسانه ملی و در مجموع رسانه های ما نمره قبولی نگرفتند و بی تعارف بگویم اگر شبکه های اجتماعی و حضور فعال خود مردم طناز ما نبود شاید وضعیت از اینهم ناگوارتر میشد . پیشنهاد من این است که رسانه ملی ما تکلیف خودش را با موضوع شادی روشن کند . هنوز شبکه های رادیو تلویزیونی ما تعریفی از کارکردهای موسیقی برای جامعه ندارند . طنز ما هم متاسفانه در رسانه ها و بخصوص تلویزیون به سمت هجو و هزل رفته و ما هر روز از دایره طنز به معنای فاخر آن دورتر میشویم . نمونه اش همین سریال های پایتخت و نون خ که به جای طنز به کپی برداری های نا موزون از آثار دست چندم قدیمی و یا استفاده ابزاری از خرده فرهنگ ها روی آوردند .
اگر بخواهیم این بحث را ادامه دهیم باید به کارکرد فرهنگ سازی و ارشادی تربیتی رسانه هم بپردازیم که من از آن منظر اتفاقا بسیار نگران هستم . با قاطعیت هشدار می دهم مردم جوامع ، بخصوص جامعه ما دردوران فروکش کردن کرونا با بحران های هویتی شدیدی مواجه خواهند شد . در این ایام بسیاری از باورها ، ارزش ها ، هنجارها و الگوهای رفتاری در جامعه با چالش مواجه شده که کمتر کسی در رسانه به فکر پاسخ دقیق و قانع کننده به آنها است . اجازه دهید این بحث بسیار مهم را در جای دیگری بطور جداگانه پی بگیریم .


گیلان تایمز : شما در ایام شروع کرونا خودتان به عنوان تهیه کننده ، یک برنامه روتین روی آنتن داشتید . فکر می کنید خودتان توانستید به این اهداف دست پیدا کنید ؟
سیف پور : درست می فرمایید. یک ماه آخر برنامه شبانه مهتاب شبان که امسال ششمین سال خود را سپری میکرد ، هم زمان شد با شروع و اوج گیری کرونا و ما هم دغدغه این را داشتیم که وظیفه مان به عنوان گروه برنامه ساز در این ایام چیست ؟. به همین دلیل مدام اتاق فکر تشکیل می دادیم و با بررسی دقیق پیام های مردمی که در بعضی شب ها به چند ده هزار پیام هم می رسید سعی می کردیم ضمن حفظ جایگاه خودمان در سبد رسانه ای خانواده ها به وظائف اصلی خودمان هم بپردازیم . لذا این خیلی مهم بود که شرایط جامعه را به دقت درک کنیم و در حد توان خودمان را در جهت پاسخگویی به نیاز خانواده ها آماده سازیم . البته اینکه بگوییم ما در قالب یک برنامه به همه این موضوعات توجه داشتیم و توانستیم به وظائف خود به درستی و در حد کامل بپردازیم ادعایی بزرگ و غیر واقعی است . به هرحال یک برنامه استانی با بودجه و امکانات محدود قطعا از کاستی هایی هم رنج می برد اما علی رغم سختی ها و مقاومت هایی که نسبت به رویکرد ما وجود داشت حاصل تمام اتاق فکرهای ما این بود که باید به موضوع کرونا به شکلی چند وجهی نگاه شود . در این بین هم همانطور که عرض کردیم چون در ایام شروع بیماری بودیم طبیعی است که باید در ابتدا به وظیفه آموزش و اطلاع رسانی خود بطور ویژه تری توجه میکردیم و سعی می کردیم تا پل قابل اعتمادی بین مردم و مسئولین باشیم اما فورا برای پرداختن به سایر جنبه ها بخصوص سرگرمی و شادی آفرینی تلاش کردیم که براساس نظرسنجی های قابل مشاهده و آنلاین از مخاطبین در برنامه میتوانم بگویم که تا حدی هم توانستیم به اهداف طراحی شده برسیم اما یک برنامه بطور طبیعی نمی تواند تمام بار مسئولیتی یک رسانه را برعهده گیرد و از این منظر در خود رسانه ها هم باید به شکل سیستمی به موضوع نگاه شود .

گیلان تایمز : حالا که به نگاه سیسمی اشاره کردید اگر موافق باشید به موضوع نگرش سیسمی در مدیریت بحران و نقش رسانه ها در جریان بحران کرونا بپردازیم ؟
سیف پور : یکی از ضعف های اصلی در اغلب کشورهای در حال توسعه بخصوص کشور ما نبود دیدگاه سیستمی در زمینه طراحی مدل مدیریت بحران و حتی در مواردی بسیار ، چشم پوشی از ارتباط بین عوامل اثر گذار با یکدیگر در جریان مدیریت بحران است . می دانیم که سیستم مجموعه‌ای از اجزای مرتبط با هم است که در کل برای ایفای وظیفه‌ای مشخّص کنار هم قرار می گیرند . اگر در مدیریت بحران تفکر سیستمی حاکم باشد ، بطور مثال رسانه به عنوان یک جزء خود را در دل یک مجموعه بزرگ‌تر میبیند . تفکّر سیستمی باعث میشود تا مدیران هر دستگاه از جمله همین رسانه که مورد بحث ما است خود را بخشی از یک ساختار و الگوی واحد ببینند و برنامه ریزی خود را در پیوند با دیگر اجزاء مورد بررسی قرار دهند . در این نگرش رسانه نمی تواند خود را جدای از شهرداری ، آموزش و پرورش ، بازار و یا بهداشت و درمان ببیند . اصلا رسانه نمی تواند خود را جدای از مردم و نیازهای آنها ببیند . آیا رسانه ما و بطور مشخص رسانه ملی ما در این ایام اینگونه عمل کرد ؟ حتما جریان آن گفتگوی رئیس جمهور محترم و رئیس محترم رسانه ملی را در هیات دولت به یاد دارید که از قضا در فضای مجازی بازتاب زیادی هم داشت . آیا در دل آن گفتگو شما یک تفکر سیستمی دیدید؟ خیر . هم رئیس جمهور و هم رئیس رسانه ملی دوست داشتند تا بطور رایگان به تبلیغ بخش هایی که خدمات آنلاین ارائه می دادند بپردازند اما موضوع قرارداد های اسپانسری این اجازه را نمی داد و در نهایت هم نشد . این یعنی آنکه مدیریت بحران فاقد نگرش سیستمی است که حتی نتوانست با مشاهده این بازخورد خود را ترمیم و اصلاح کند . سایر رسانه های ما هم همین وضعیت را داشتند . اصلا اجازه دهید دقیق تر بگوییم اکثر دستگاه های مرتبط در حوزه مدیریت بحران ، همین وضعیت را داشتند . سیستم توزیع اقلام بهداشتی ، سیستم نظارت بر قیمت ها ، سیستم تامین معیشت خانوارها ، سیستم توزیع دارو و غیره را که نگاه کنید به خوبی فقدان نگرش سیستمی را در مدیریت بحران میبینید که من علت آن را عدم شناخت ، عدم برخورداری از الگو و عدم برنامه ریزی می دانم .
گیلان تایمز : از همراهی شما ممنونیم . اگر موافق باشید این بحث را همینجا موقتا خاتمه دهیم و با توجه به یادداشت های اخیرتان در خصوص تبعات سیاسی – اقتصادی کرونا بحث مان را در جلسه ای دیگر با رویکرد اقتصاد سیاسی پی بگیریم ؟
سیف پور : بله . اینطور شاید بهتر باشد . از حوصله شما برای شنیدن صحبت هایم ممنونم .
گیلان تایمز : ما هم از شما ممنونیم و فعلا با شما و خوانندگان محترم خداحافظی می کنیم .

ادامه دارد…

 گزارش: مژگان شفاعتی، سردبیر

ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : ۰
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.